De ondersteuning van senioren thuis berust op een geheel van diensten waarvan de organisatie de afgelopen jaren ingrijpend is veranderd. Tussen de fusie van de oude hulp- en zorgstructuren, de nieuwe wetgevende bepalingen en de diversiteit van beschikbare regelingen, verdient het landschap van de thuiszorg een nauwkeurige analyse om te identificeren wat er daadwerkelijk dagelijks werkt.
Diensten voor autonomie thuis: wat verandert er met het decreet van juli 2023
De meeste gidsen over thuiszorg blijven SAAD, SSIAD en SPASAD als afzonderlijke entiteiten onderscheiden. Het decreet nr. 2023-608 van 13 juli 2023 heeft echter de kaarten opnieuw geschud door een unieke categorie te creëren: de Dienst autonomie thuis (SAD).
Deze groepering neemt twee vormen aan. De SAD “hulp” dekt de klassieke ondersteuningsdiensten (schoonmaak, boodschappen, hulp bij de persoonlijke verzorging). De SAD “mix” integreert bovendien verpleegkundige zorg, wat het mogelijk maakt om hulp en zorg binnen dezelfde structuur te coördineren.
Voor de gezinnen is deze hervorming bedoeld om de weg te vereenvoudigen door de multiplicatie van gesprekspartners te vermijden. Een senior die zowel huishoudelijke hulp als dagelijkse zorg nodig heeft, hoeft niet meer te jongleren tussen twee verschillende organisaties. In de praktijk blijft de overgang geleidelijk en niet alle departementen vorderen in hetzelfde tempo, wat aanzienlijke territoriale ongelijkheden creëert.
Onder de structuren die al een globale ondersteuning voor ouderen aanbieden, illustreren de diensten van Soin Et Compassion deze logica van coördinatie tussen dagelijkse hulp en persoonlijke opvolging.
Wet “goed ouder worden” van april 2024: de maatregelen die de thuiszorg raken
De wet nr. 2024-317 van 8 april 2024, de zogenaamde “goed ouder worden” wet, betreft niet alleen de EHPAD. Verschillende bepalingen wijzigen rechtstreeks de regels voor sociale hulp thuis en voor huisvesting (ASH).
Ze versterkt het kader voor de strijd tegen mishandeling en introduceert nieuwe verplichtingen voor de diensten die thuis interveniëren. Ze wijzigt ook de onderhoudsplicht door de bijdrage van kleinkinderen in het kader van de ASH te schrappen.
| Regeling | Voor de wet | Na de wet van april 2024 |
|---|---|---|
| Onderhoudsplicht (ASH) | Kleinkinderen potentieel verplicht | Kleinkinderen uitgesloten van de verplichting |
| Strijd tegen mishandeling | Algemeen kader | Versterkte verplichtingen voor thuisdiensten |
| Organisatie van de diensten | SAAD / SSIAD / SPASAD gescheiden | Overgang naar de SAD (hulp en mix) |
Deze tabel benadrukt een verandering van logica. De wetgever verschuift de focus naar preventie en coördinatie in plaats van alleen naar curatieve zorg.
Woningaanpassing en valpreventie: concrete criteria
Het aanpassen van de woning blijft de meest effectieve hefboom om de autonomie thuis te verlengen. De Pensioenverzekering biedt een online dienst voor de evaluatie van de woningaanpassing, ontwikkeld met het Crédoc, die het mogelijk maakt om kamer voor kamer de punten te identificeren die gecorrigeerd moeten worden.
De meest bepalende aanpassingen betreffen drie gebieden:
- De badkamer, waar de vervanging van een bad door een inloopdouche en de installatie van steunbeugels het valrisico aanzienlijk verminderen
- De trappen en gangen, waar automatische verlichting en dubbele leuningen de nachtelijke verplaatsingen veiliger maken
- De keuken, waar de herinrichting van de opbergruimte op een toegankelijke hoogte gevaarlijke rekkende bewegingen voorkomt
Een goed aangepaste woning stelt het gebruik van collectieve huisvesting in de meeste gevallen enkele jaren uit. Financiële hulp is beschikbaar (APA, hulp van pensioenfondsen, belastingkredieten voor thuiswerk), maar de coördinatie ervan vereist vaak administratieve ondersteuning die de gemengde SAD’s nu zouden moeten bieden.
Behoud van sociale contacten: een onderschatte factor voor autonomie
Materiële voorzieningen (teleassistentie, maaltijdbezorging, aanpassingen) trekken de aandacht, maar sociale isolatie versnelt het verlies van autonomie net zozeer als een slecht aangepaste woning. De preventieve activiteiten die door de pensioenfondsen worden aangeboden, omvatten voeding, geheugen, evenwicht en fysieke activiteit.
Het programma “Goede Gezondheid Goede Dag”, ontwikkeld door Santé publique France in samenwerking met de pensioenregelingen, structureert deze preventieve aanpak rond eenvoudige gebaren: minstens dertig minuten per dag bewegen, een gevarieerd dieet aanhouden, hulp accepteren wanneer dat nodig is.
Coördinatie tussen groepsworkshops en individuele opvolging
De effectiviteit van deze programma’s hangt af van hun integratie in een globale opvolging. Een geïsoleerde geheugenworkshop heeft minder impact dan een traject dat aangepaste fysieke activiteit, een voedingsbeoordeling en regelmatige bezoeken van een professional van de SAD combineert. De hervorming naar de diensten voor autonomie thuis zou deze coördinatie moeten vergemakkelijken, op voorwaarde dat de financiering volgt.
De thuiszorg voor senioren steunt nu op een regulerend kader dat in volle transformatie is. De fusie van de diensten onder het label SAD en de bepalingen van de wet “goed ouder worden” hertekenen de verantwoordelijkheden van de actoren. De belangrijkste uitdaging blijft de effectieve uitvoering op het terrein, departement per departement, zodat deze wetgevende vooruitgangen zich vertalen in concrete verbeteringen in het dagelijks leven van ouderen.
